Pijemy razem kawę, spotykamy się na wydarzeniach, komentujemy swoje posty. Znasz imiona moich dzieci i wiesz, gdzie spędziłem wakacje. Ale czy to wystarczy, żebyś polecił mnie komuś, kto za moją pracę zapłaci własnymi pieniędzmi?
„Mam człowieka, na pewno ci pomoże”. W środowisku biznesowym trudno o przyjemniejsze zdanie. Ktoś ma problem, ktoś inny zna rozwiązanie. Pada nazwisko, następuje wymiana numerów. Jedna osoba wychodzi z kontaktem, druga z poczuciem, że zrobiła coś dobrego. Kłopot zaczyna się później. Polecony wykonawca nie dotrzymuje terminu. Zakres usługi okazuje się inny, niż oczekiwał klient. Pojawiają się dodatkowe koszty, trudne rozmowy, nieodebrane telefony. Osoba, która przekazała kontakt, rozkłada ręce. Przecież to taki dobry znajomy. Zawsze pomocny, zawsze obecny, zawsze z czymś ciekawym do powiedzenia. Tylko czy ktokolwiek sprawdził, jak pracuje?
Dobrze się z nim rozmawia. A jak się z nim współpracuje?
Na spotkaniu networkingowym poznajemy człowieka w dość wygodnych warunkach. Jest kawa, mamy czas na rozmowę, każdy chce pokazać się z dobrej strony. Możemy ocenić, czy ktoś słucha, czy mówi z sensem i czy nie próbuje sprzedać nam usługi, zanim zdążymy zdjąć kurtkę. To sporo. Wciąż jednak niewiele wiemy o tym, co wydarzy się po podpisaniu umowy. Nie widzimy, jak ten człowiek reaguje na własny błąd. Czy potrafi powiedzieć klientowi, że czegoś nie umie. Czy bierze kolejne zlecenie, mimo że nie ma już komu go powierzyć. Czy w razie problemu szuka rozwiązania, czy odpowiedniego zapisu w korespondencji, który pozwoli przerzucić odpowiedzialność. Można znać kogoś od pięciu lat i nigdy nie zobaczyć go w takiej sytuacji. Można też po jednym wspólnym, trudnym projekcie wiedzieć o jego zawodowej rzetelności więcej niż po kilkudziesięciu śniadaniach biznesowych. Sympatia jest dobrym początkiem relacji. Przy rekomendacji warto jednak wiedzieć, gdzie kończy się znajomość człowieka, a zaczyna wiedza o jego pracy.
Za naszą pewność siebie płaci ktoś inny
Wyobraźmy sobie właściciela niewielkiej firmy, który szuka wykonawcy sklepu internetowego. Nie zna się na technologii. Nie potrafi porównać ofert, bo każda zawiera inne pojęcia, obietnice i wyłączenia. Pyta więc osobę, której ufa. Słyszy: „Bierz ich. Znam właściciela, świetny fachowiec”. To polecenie skraca proces podejmowania decyzji. Właściciel firmy może zrezygnować z części pytań, nie poprosić o podobne realizacje, nie porozmawiać z wcześniejszymi klientami. Uznać, że ktoś już tę pracę wykonał za niego. Tymczasem polecający mógł nigdy nie zamówić u tej firmy nawet prostej strony. Zna właściciela ze spotkań. Lubi go. Chce mu pomóc.
Intencja jest dobra, ale rachunek za ewentualną pomyłkę trafi do kogoś trzeciego. To klient wpłaci zaliczkę, przełoży start sprzedaży i będzie tłumaczył pracownikom, dlaczego nadal nie mają narzędzia, na które czekają. Polecenie jest przysługą dla znajomego, ale jednocześnie informacją, na podstawie której obca osoba może podjąć kosztowną decyzję. O tej drugiej stronie łatwo zapomnieć.
Co właściwie znaczy twoje „polecam”?
Pod jednym słowem kryją się bardzo różne doświadczenia. „Polecam” może znaczyć: współpracujemy od lat i nigdy mnie nie zawiódł. Może znaczyć: widziałem efekty jego pracy. Albo: ktoś, komu ufam, dobrze go ocenia. Może też znaczyć: siedzimy przy jednym stoliku w każdy pierwszy czwartek miesiąca. Odbiorca zwykle nie wie, którą wersję właśnie usłyszał. Dlatego warto dopowiedzieć jedno zdanie. „Robili dla mnie podobny projekt”. „Korzystałem z ich usług, ale przy dużo mniejszym zleceniu”. „Znam właścicielkę, natomiast nie byłem jej klientem”. Nie trzeba przeprowadzać audytu każdej firmy, której numer przekazujemy dalej. Wystarczy uczciwie opisać podstawę rekomendacji. Możemy kogoś przedstawić, nie ręcząc za rzeczy, których nie sprawdziliśmy. Takie zastrzeżenie nie odbiera znajomemu szansy. Daje przyszłemu klientowi możliwość oceny, co jeszcze powinien ustalić sam.
Czy wolno ci polecić kogoś spoza grupy?
Jakość środowiska networkingowego można sprawdzić jednym niewygodnym pytaniem: co się stanie, jeśli zlecenie trafi do osoby spoza waszego kręgu? Załóżmy, że znasz dwóch wykonawców. Jeden należy do twojej grupy, regularnie przychodzi na spotkania i sam przekazał ci już kilka kontaktów. Drugi nie pojawia się na wydarzeniach, ale ma doświadczenie dokładnie w takim zadaniu, jakiego potrzebuje klient. Wiesz, że ten drugi będzie lepszym wyborem. Czy możesz go wskazać bez poczucia, że musisz później przepraszać pierwszego? Wzajemność jest ważna w relacjach. Pamiętamy, kto nam pomógł, i chcemy się odwdzięczyć. Problem pojawia się wtedy, gdy wdzięczność zaczyna decydować o tym, komu powierzamy cudzy budżet. „On polecił mnie, więc teraz moja kolej” brzmi uczciwie między znajomymi. Z punktu widzenia klienta to jednak kiepskie kryterium wyboru wykonawcy. Klient potrzebuje odpowiedniej osoby do zadania. Nie uczestniczy w rozliczaniu naszych przysług. Jeżeli odmowa polecenia wywołuje w grupie pretensje, warto się zatrzymać. Być może rekomendacja przestała być swobodną oceną, a stała się składką, którą trzeba regularnie opłacać.
„Mamy już swojego człowieka”
To zdanie bywa dowodem udanej współpracy. Firma znalazła dobrego wykonawcę, ufa mu i nie ma powodu szukać dalej. Trudno oczekiwać, żeby przy każdym kolejnym zleceniu zaczynała wszystko od nowa. Ale te same słowa mogą też zamykać rozmowę, zanim ktokolwiek sprawdzi, czego dotyczy zadanie. Mamy swojego człowieka od marketingu, więc kierujemy do niego każde zapytanie związane z marketingiem. Mamy informatyka, więc polecamy go zarówno do naprawy komputera, jak i do projektu wymagającego zupełnie innych kompetencji. Znajome nazwisko wystarcza, żeby przestać zadawać pytania. W takim środowisku nowej osobie trudno się przebić. Może mieć doświadczenie, udane realizacje i dobrze dopasowaną ofertę. Nie ma jednak wspólnej historii, zdjęć z wydarzeń ani miejsca przy stałym stoliku. Warto o tym pamiętać szczególnie wtedy, gdy mówimy, że wspieramy lokalną przedsiębiorczość. W mieście działają również firmy, których właściciele nie przychodzą na nasze spotkania. Nie wszyscy dobrze czują się w tłumie. Nie wszyscy mogą wyjść rano z zakładu, gabinetu czy sklepu. Ich nieobecność niewiele mówi o jakości ich pracy.
Znajomość nie powinna chronić przed trudnym pytaniem
Prawdziwy sprawdzian relacji przychodzi także wtedy, gdy polecenie nie zadziałało. Klient wraca i mówi, że ma problem. Znajomy wykonawca przedstawia inną wersję. Pierwszym odruchem może być obrona osoby, którą znamy. „Niemożliwe, zawsze był w porządku”. „Może źle się dogadaliście”. „To do niego niepodobne”. Być może rzeczywiście doszło do nieporozumienia. Jedna skarga nie przesądza o nierzetelności firmy, a polecający nie musi zostawać arbitrem każdego sporu. Powinien jednak dopuścić możliwość, że jego znajomy popełnił błąd. Jeżeli sami przekonaliśmy kogoś do współpracy, wypada przynajmniej wysłuchać, co się wydarzyło. A przed następną rekomendacją ustalić, czy problem został rozwiązany. Zaufanie do człowieka nie wymaga uznania, że każda krytyczna uwaga na jego temat musi być niesprawiedliwa. Można zachować dobrą relację i powiedzieć: „Nie przekażę ci kolejnego klienta, dopóki nie wyjaśnisz tej sprawy”. To nieprzyjemna rozmowa. Ale przemilczenie problemu oznacza, że ryzyko przenosimy na następną osobę.
Twoja odmowa nadaje wartość kolejnym poleceniom
Człowiek, który rekomenduje wszystkich, z czasem przestaje pomagać w wyborze. Każdy jest u niego świetny, każda firma godna zaufania, każda oferta warta uwagi. Trudno ustalić, kiedy za entuzjazmem stoi doświadczenie. Więcej daje kontakt do kogoś, kto potrafi powiedzieć: „Nie znam odpowiedniej osoby”. Albo: „Mam znajomego w tej branży, ale do tego zadania poszukałbym kogoś innego”. Taka odpowiedź nie przynosi natychmiastowej satysfakcji. Nikt nie dostaje zlecenia, nie ma za co podziękować na kolejnym spotkaniu. Jest za to sygnał, że polecający waży słowa. Gdy następnym razem powie „sprawdziłem, warto porozmawiać”, będzie to miało większe znaczenie. Dobre środowisko biznesowe powinno zostawiać na taką uczciwość miejsce. Na brak rekomendacji, na różnicę zdań, na przyznanie, że ktoś spoza grupy ma większe doświadczenie. Dzięki temu członkostwo i znajomości mogą pomagać w zdobywaniu szans, a ostateczny wybór nadal opiera się na tym, czego potrzebuje klient.
Nadal możemy wypić kawę
Chciałbym, żeby polecano mnie za pracę, którą wykonałem, i za problemy, które potrafię rozwiązać. Żeby osoba przekazująca mój numer umiała powiedzieć, dlaczego warto ze mną porozmawiać. I żeby nie musiała obiecywać w moim imieniu rzeczy, których nie może wiedzieć. Nie chcę otrzymać zlecenia wyłącznie dlatego, że komuś trudno było odmówić znajomemu. Taka współpraca od początku obciąża trzy osoby: klienta, wykonawcę i człowieka, który ich połączył. Dlatego nie polecaj mnie tylko dlatego, że mnie lubisz. Sprawdź, czy pasuję do zadania. Zapytaj o doświadczenie. Powiedz otwarcie, czego o mojej pracy nie wiesz. Jeżeli ktoś inny będzie lepszym wyborem, przekaż jego numer. A potem zadzwoń. Nadal możemy wypić razem kawę.